Eineltisáætlun

Stefna Kópavogsskóla í eineltismálum

Einelti er ekki liðið í Kópavogsskóla.

Í Kópavogsskóla er lögð áhersla á sameiginlega skilgreiningu hugtaksins einelti. Tengslakönnun er lögð fyrir alla nemendur á hverju hausti, t.d. um miðjan október, þegar skólastarfið er farið að stað. Ef niðurstaðan er ekki viðunandi fer ákveðið ferli í gang og könnunin síðan endurtekin til að athuga hvort vinna við úrbætur hafi skilað árangri. Námsráðgjafi sér um undirbúning könnunarinnar og leggur hana fyrir í öllum bekkjum skólans. Trúnaði er ávallt gætt í meðferð eineltismála. Gott samstarf við foreldra er undirstöðuatriði í eineltismálum.

Ferill eineltismála

Tilkynningum um einelti skal koma til skólastjóra eða námsráðgjafa og þeir upplýstir um málið. Til er formlegt tilkynningarblað, þar sem fram kemur dagsetning og staður. Síðan er beðið um stutta lýsingu á eineltinu. Nöfn þeirra sem koma við sögu. Hver tilkynnir (hægt er að hafa nafnleynd) og hver tekur við tilkynningunni. Tilkynningunum skal koma til skólastjóra.
Skólastjóri gerir viðkomandi umsjónarkennara grein fyrir málinu.
Umsjónarkennari greinir málið, með aðstoð námsráðgjafa, samkvæmt skilgreiningu skólans um einelti. Þeir leita eftir viðbótarupplýsingum ef með þarf. Einnig geta þeir lagt aftur fyrir tengslakönnun, sérstaklega ef langt er síðan síðasta könnun var lögð fyrir. Þeir ákveða næstu skref eftir eðli málsins.
Ef námsráðgjafi eða umsjónarkennari meta að um einelti sé að ræða gera þeir foreldrum málsaðila grein fyrir stöðunni. Farið er yfir :
- - Hver tilboð skólans eru til að aðstoða þolanda og geranda/gerendur.
  - Hvað foreldrar geta gert til að aðstoða barn sitt og skólann.
  - Hver ábyrgð foreldra er í meðferð eineltismála.
  - Að foreldrar geti sjálfir haft samband við námsráðgjafa og/eða sálfræðing.
  - Samstarf foreldra og umsjónarkennara um eftirfylgd málsins.
  - Allt ferlið er skráð af umsjónarkennara og foreldrar eru einnig hvattir til að skrá hjá sér málsatvik.
Umsjónarkennari/námsráðgjafi gerir viðkomandi kennurum, skólastjórnendum og öðru starfsfólki grein fyrir stöðu mála.
Ef ofangreindar aðgerðir bera ekki árangur að mati námsráðgjafa, umsjónarkennara eða þá vísa þeir málinu til nemendaverndarráðs. Einnig geta foreldrar vísað málinu þangað, ef aðgerðir bera ekki árangur að þeirra mati.

Svona tökum við á einelti

Með fyrirbyggjandi aðgerðum eins og:

Stöðugri fræðslu og góðu upplýsingarstreymi milli heimila og skóla.
Starfsfólk skólans sé vel upplýst um einelti og reglulega eigi sér stað upprifjun eða endurmenntun á slíkum hlutum.
Fræðslubæklingi fyrir foreldra, sem aðgengilegur er á heimasíðu skólans.
Líðan nemenda skoðuð markvisst á hverju skólaári, með könnun sem lögð er fyrir alla nemendur skólans. Könnunin er endurtekin ef ástæða þykir til seinna.
Með skýrum reglum, sem veita aðhald.
Foreldrar og starfsfólk hvatt til að láta vita, ef það hefur grun um að einelti eigi sér stað.
Nemendur hvattir til að láta vita. Lögð áhersla á að gerendum verði ekki refsað heldur hjálpað.
Góðu aðgengi nemenda að stuðningi námsráðgjafa og bekkjarkennara.

Með markvissum vinnubrögðum eins og:

Einstaklingsviðtölum við gerendur og þolendur.
Viðtölunum fylgt eftir.
Stuðningsviðtölum við báða aðila.
Vinnu með vináttu.
Eflingu samkenndar og bekkjaranda með aðstoð námsráðgjafa og sálfræðings.

Skilgreining á einelti

Einelti er endurtekið líkamlegt og/eða andlegt ofbeldi, þegar einn eða fleiri níðast á eða ráðast aftur og aftur á einstakling.

Einelti er samfellt ferli atvika, sem nær stundum yfir langt tímabil. Gerandinn eða gerendur sameinast um að gera fórnarlambi sínu, þolandanum, lífið nánast óbærilegt.

Ef einstaklingi líður illa yfir endurtekningu á framkomu annarra, þá er það einelti. Fólk hefur misjafnt sársaukaþol, misjafnt skopskyn og tilfinningar. Ef einelti varir og enginn styður þá sem verða fyrir því, er hætta á að viðkomandi beri þess merki ævilangt eða gjaldi jafnvel fyrir það með lífi sínu.

Andlegt einelti - ofbeldi felst t.d. í því að:

Skilja einhvern útundan, eða setja einhvern "út í kuldann".
Tala illa um einhvern, ógna eða hæða með orðum, niðrandi og særandi athugasemdir um viðkomandi.
Skemma eða eyðileggja fyrir einhverjum reglubundið, föt og annað.

Líkamlegt einelti felst t.d. í því að

Ráðast á, hrinda, sparka, slá eða klípa einhvern.
Halda einhverjum föstum eða loka einhvern inni gegn vilja hans.

Það sem einkennir einelti er einkum tvennt

Margendurtekið atferli eða háttsemi, sem varir í langan tíma, stundum marga mánuði eða jafnvel ár. Einn einstakur atburður telst ekki einelti.
Ójafnvægi í styrkleikasambandi milli þess sem verður fyrir eineltinu og hinna sem beita því. Sá sem verður fyrir barðinu á eineltinu getur ekki varið sig sjálfur og lætur það yfir sig ganga.

Hverjir leggja aðra í einelti

Þeir sem eru sjálflægir, eiga erfitt með að skilja tilfinningar annnarra.
Þeir sem hafa ekki góða sjálfsmynd, upphefja sjálfan sig með því að niðurlægja aðra.
Þeir sem þurfa að styrkja eigin félagslega stöðu.
Þeir sem eru áhorfendur að einelti og standa ekki með þolendum.

Það er ekki hægt að útrýma einelti í eitt skipti fyrir öll, en með fyrirbyggjandi aðgerðum er hægt að draga stórlega úr einelti. Umræða um einelti þarf sífellt að vera í gangi og allir verða að vera vakandi og meðvitaðir um vandamálið. Það verða að vera samræmdar aðgerðir um einelti og barátta til langs tíma.

Hugsanlegar vísbendingar um að barn sé lagt í einelti

Barnið er hrætt við að ganga eitt í skólann og heim úr skólanum.
Barnið fer að fara aðra leið í skólann en það er vant.
Barnið vill láta fylgja sér í skólann.
Barnið vill ekki fara í skólann - fær þrálátan "skólaleiða".
Barnið kvartar undan vanlíðan á morgnana.
Barnið byrjar að skrópa í skólanum.
Barnið hættir að sinna náminu, fær slæmar einkunnir.
Barnið fer að koma heim með rifin föt og skemmdar námsbækur.
Barnið kemur svangt heim ( nestinu er stolið úr töskunni ).
Barnið fer inn í sig, byrjar að stama, missir sjálfstraustið.
Barnið verður áhyggjufullt og óttaslegið, missir matarlyst.
Barnið talar um að svipta sig lífi, eða gerir tilraun til þess.
Barnið grætur sig í svefn eða fer að fá martraðir.
Barnið er sífellt að "týna" eigum sínum.
Barnið fer að biðja um peninga eða byrjar að stela ( til þess að borga gerendum ).
Barnið er alltaf að "týna" vasapeningunum sínum.
Barnið neitar að segja frá því sem amar að því.
Barnið kemur heim með marbletti, sár og klór sem það getur ekki útskýrt.
Barnið fer að leggja önnur börn og systkini sín í einelti.
Barnið verður árásargjarnt og erfitt viðureignar.
Barnið gefur fráleitar skýringar á þeim atriðum sem hér hafa verið talin upp.

Fyrir foreldra

Hvað foreldrar geta gert?

Ef foreldrar verða varir við eitthvert framangreindra einkenna er gott ráð að ræða við barnið um hvort eitthvað sé að í skólanum. Flest börn grípa þá tækifærið fegins hendi og segja allt af létta. En ef barnið vill ekki kannast við neitt, er rétt að fylgjast áfram vel með því, og hafa samband við kennara barnsins, ef þið hafið áfram sterkan grun að um einelti geti verið að ræða. Mörg börn vilja ekki viðurkenna að þau séu lögð í einelti vegna ótta um hefndaraðgerðir.

Ef barni líður illa og veigrar sér við að fara í skólann er mjög brýnt að fá strax viðtal við kennara barnsins og ræða málin á rólegu nótunum með barninu. Þá getur barnið komið sínum sjónarmiðum á framfæri, og auðveldara verður að ráðast að vandanum.

Góðar leiðbeiningar fyrir foreldra þolenda:

Hlustið af þolinmæði á barnið og reynið að fá eins sannar upplýsingar frá því og unnt er, án þess að beita löngum yfirheyrslum.
Hrósið barninu fyrir að hafa þor til að segja frá erfiðleikum sínum.
Trúið barninu ykkar og standið með því.
Hjálpið barninu að öðlast sjálfstraust og trú á að það geti ráðið við vandann.
Fylgist vel með líðan barnsins.
Haldið ró ykkar og gerið ekkert að óyfirveguðu máli.
Mikilvægt er að barnið finni að þið hafið stjórn á aðstæðum.
Gerið ráð fyrir tilfinningalegum viðbrögðum frá barninu.
Lítið á vandamálið sem eitthvað sem þarf að leysa og þið getið lært af.

Góð ráð fyrir foreldra gerenda :

Hlustið af þolinmæði á barnið og reynið að fá eins sannar upplýsingar frá því og unnt er án þess að beita löngum yfirheyrslum.
Hrósið barninu fyrir að segja frá.
Ræðið við barnið í rólegheitum. Reiði og skammir duga skammt.
Skýrið út fyrir barninu að það sé ekki líðandi að særa aðra, hvort sem það er líkamlega eða andlega. Barnið þarf að skilja að maður ræðst ekki á minni máttar.
Reynið að fá barnið til að setja sig í spor þolanda og ímynda sér hvernig honum líður.
Ræðið um hvernig barnið geti bætt fyrir hegðun sína og hvernig það geti látið þolandanum líða betur.
Kennið börnunum að bera virðingu fyrir öðrum, skoðunum og tilfinningum annarra og sýna umburðarlyndi.
Verið í góðu sambandi við kennara barnsins og fylgist með framgangi málsins.

Þrjár grundvallarreglur í eineltismálum fyrir börn að fara eftir :

Að vera ákveðin.
Leita eftir stuðningi foreldra, kennara og félaga.
Forða sér strax úr varasömum aðstæðum.

Nokkur atriði um einelti

Fjölskyldan

Ekki er neinn teljandi munur á fjölskyldum þolenda í eineltismálum og hinna sem ekki eiga börn sem hafa lent í einelti. Þó eru það oft börn sem búa við það að fjölskyldan ofverndar þau á einhvern hátt, sem lenda í einelti.

Fjölskyldur gerenda eiga miklu meira sameiginlegt. Oft eru gerendur frá fjölskyldum sem standa nokkuð vel fjárhagslega en þeir búa oft við erfiðar félagslegar aðstæður. Þá er oft um að ræða heimili þar sem ekki ríkja ákveðnar reglur, börnunum er ekki settur skýr rammi. Mörk sem gerendum eru sett eru oft óljós og minna um það að staðið sé við reglur og viðmið um hvað sé rétt og rangt. Gerendur telja foreldra sýna þeim minni hlýju en jafnaldrarnir fá og þeim finnst að minna sé stutt við bakið á þeim.

Skólinn

Mikill munur er á skólum hvað varðar tíðni eineltis. Skiptir þá ekki máli hvort um er að ræða lítinn eða stóran skóla, þéttbýlis- eða dreifbýlisskóla, eða í hvernig hverfi skólinn er staðsettur. Mestu máli skiptir að skólastjórnendur séu vakandi fyrir vandanum og að skýrar reglur séu um viðbrögð við eineltismálum. Þá er mikil samsvörun milli hegðunarvandkvæða og eineltis í skólum. Ef samskipti heimilis og skóla eru góð eru eineltistilfelli mun færri en þar sem samvinna er ekki mikil.

Gott eftirlit í frímínútum er mjög mikilvægt, því kannanir sýna að þar á eineltið sér oftast stað. Þá þurfa allir starfsmenn að halda vöku sinni, og taka á málum hvort sem í hlut eiga nemendur sem þeir þekkja eða ekki.

Bekkurinn

Einelti getur komið upp í öllum bekkjum, sama hvort þeir eru fámennir eða fjölmennir, og á öllum skólastigum. Í bekkjum þar sem óöryggi ríkir og nemendur eru ekki vissir um stöðu sína eru eineltismál oft tíð, nemendur þurfa þá að slást um völd og áhrif innan bekkjarins. Klíkumyndanir, óljósar vinnureglur og venjur ásamt neikvæðum viðmiðum í bekknum geta verið grundvöllur eineltis. Aftur á móti í bekkjum þar sem reglur eru skýrar og allir vita hvaða reglur og hefðir gilda um vinnubrögð í tímum er mikið minna um einelti. Styrk, jákvæð stjórn kennara og góður bekkjarandi kemur oft í veg fyrir að einelti þrífist. Þáttur kennara er því mjög mikilvægur. Kennarar þurfa að sýna nemendum sínum áhuga, og veita líðan þeirra eftirtekt. Það skiptir oft sköpum fyrir nemendur að þeir finni að kennarar veiti þeim eftirtekt, annars geta nemendur kallað eftir neikvæðri athygli, sem þeim finnst betri en engin. Kennarar geta náð góðum árangri í samskiptamálum með því að vera duglegir að draga fram það sem jákvætt er í fari og hegðun nemendanna og vera duglegir við að hrósa þeim. Þá þurfa kennarar að geta leitað ráðgjafar eða handleiðslu, þegar þeir mæta erfiðleikum í starfi.

Þegar eineltismál koma upp í bekkjum þarf að setja upp góða vinnuáætlun til að fara eftir. Að þeirri vinnu geta komið bekkjarkennari og námsráðgjafi í sameiningu. Þar mætti t.d. hugsa sér að er einelti sé fyrst reifað almennt, eins og með því að sýna mynd um einelti eða lesa sögu fyrir bekkinn, ef þetta eru yngri nemendur, en útvega eldri nemendum valið lestrarefni. Það skapar umræðugrundvöll fyrir þá vinnu sem á eftir kemur. Síðan taka við einstaklingssamtöl við bæði gerendur og þolendur. Þegar málið hefur verið kortlagt þannig er rætt við báða aðila saman og oftast með foreldrum hlutaðeigenda. Oftast er vinnuskipting þannig að bekkjarkennari sér um vinnuna í bekknum en námsráðgjafi sér um viðtölin.

Til að reyna að koma í veg fyrir einelti er mikilvægt að bekkirnir geri eitthvað skemmtilegt saman. Öll jákvæð starfsemi er af hinu góða, t.d. bekkjarkvöld, ferðir, hópavinna, foreldrakvöld o.fl. Allt stuðlar þetta að því að bæta móral í bekkjum. Því betur sem börn og foreldrar þekkjast því betra er að vinna með þessi mál.